Algengar mótbárur

Frá báðum hliðum. Í flestum mótbárum er eitthvað rétt, og þar byrjum við.

Síðast yfirfarið:

„Ein fyrirspurn notar nánast enga orku.“

Það sem er rétt

Það er rétt. Ein venjuleg textafyrirspurn notar litla orku, minna en oft er haldið fram.

Svarið

Áhyggjurnar snúast ekki um eina fyrirspurn heldur um heildarvöxtinn og þyngri notkun eins og myndir og myndbönd.

Venjuleg textafyrirspurn notar 0,24–0,31 Wh. En gagnaver í heiminum gætu notað 833–1.008 TWh árið 2030, og í einni rannsókn notaði myndgerð 60 sinnum meiri orku en textagerð. Sjá Notaðu hana af ásetningi.

„Á Íslandi er orkan græn, svo þetta skiptir ekki máli hér.“

Það sem er rétt

Nánast öll raforka á Íslandi er endurnýjanleg, og það er raunverulegur kostur.

Svarið

En orkan er takmörkuð. Kílóvattstund sem fer í eitt verkefni fer ekki í annað, og hvert hún fer er pólitískt val.

99,98% af raforkuvinnslu Íslands var endurnýjanleg árið 2025. Samt mat Raforkueftirlitið stöðu raforkuöryggis „mjög viðkvæma“ fyrir fyrstu mánuði 2025 og 2026 (Raforkueftirlitið 2024).

„Gervigreind sóar gífurlegu magni af vatni.“

Það sem er rétt

Gagnaver nota vatn til kælingar, og vatn fer líka í að framleiða rafmagnið sem þau nota.

Svarið

Á hverja fyrirspurn er vatnið lítið, og hærri tölurnar sem dreifast byggja oft á eldri líkönum. Áhyggjurnar eiga helst við þar sem vatn er af skornum skammti.

Google segir að miðgildi Gemini-fyrirspurnar noti 0,26 mL af vatni til kælingar. Eldra mat sem telur líka vatn í raforkuframleiðslu komst að 7,1–47,5 mL á hvert svar, en miðaði við orkufrekari líkön.

„Ég þekki falsaða mynd þegar ég sé hana.“

Það sem er rétt

Sumt falsað efni er augljóst, og með þjálfun batnar fólk aðeins.

Svarið

En í tilraunum er fólk nálægt hendingu, og þau sem eru öruggust gera oft flestar villur. Betra er að athuga upprunann en að treysta auganu.

Fólk greindi gervigreindarandlit frá raunverulegum með 48,2% nákvæmni (Nightingale og Farid 2022), og 79,1% svarenda í könnun Fjölmiðlanefndar völdu ranga mynd (Fjölmiðlanefnd 2026). Sjá Lestu heiminn með gagnrýnum augum.

„Gervigreind gerir okkur heimsk.“

Það sem er rétt

Óheftur aðgangur að gervigreind getur skaðað nám: nemendur sem fengu svörin upp í hendurnar stóðu sig verr þegar hjálpin var tekin af.

Svarið

En gervigreind sem lætur þig hugsa getur hjálpað, og fullyrðingar um „heilarotnun“ byggja á veikum gögnum.

Nemendur með óheftan aðgang að GPT-4 fengu 17% lægri einkunnir á prófi án hjálpar, en kennsluútgáfa sem gaf vísbendingar fremur en svör skaðaði ekki (Bastani o.fl. 2025). Höfundar MIT-rannsóknarinnar sem oft er vitnað í biðja sjálfir um að hún sé ekki kölluð heilarotnun (MIT Media Lab). Sjá Sjálfstæð hugsun.

„Ég hef ekkert að fela.“

Það sem er rétt

Flest samtöl við spjallmenni eru hversdagsleg og skaðlaus.

Svarið

En þú ræður ekki hver les samtölin eða hve lengi þau eru geymd, og oft varða þau aðra en þig.

Google lætur fólk lesa hluta spjalla og geymir þau spjöll í allt að 3 ár (Google 2026). Persónuvernd bendir á að gögn sem hafa farið í þjálfun líkans er yfirleitt ekki hægt að fjarlægja (Persónuvernd). Sjá Persónuvernd í spjallmennum.

„Þetta er bara tæknihræðsla.“

Það sem er rétt

Gervigreind hefur skilað raunverulegum árangri, og gagnrýni getur vissulega orðið að hræðslu.

Svarið

Þessi vefur er ekki á móti gervigreind. Hann spyr hvenær hún hjálpar og hvenær ekki.

Í sænskri rannsókn greindust 29% fleiri brjóstakrabbamein þegar gervigreind studdi skimun (Hernström o.fl. 2025). Sjá Hvar gervigreind er gagnleg.

Tölur á síðunni

Orka fyrir eina venjulega textafyrirspurn

0,24–0,31 Wh

Raforka í gagnaveri fyrir eina dæmigerða textafyrirspurn til spjallmennis árin 2025–2026: miðgildi Google fyrir Gemini (0,24 Wh), mat Epoch AI fyrir GPT-4o (um 0,3 Wh) og miðgildi Microsoft fyrir stór líkön (0,31 Wh). Þjálfun líkana, netflutningur og tæki notandans eru ekki talin með.

Aðferðir eru ólíkar: Google mælir eigin rekstur, Epoch og Microsoft reikna út frá vélbúnaði. Löng inntök og rökhugsun nota margfalt meira. Tölurnar hafa lækkað hratt og breytast enn.

Heimildir: Google (Elsworth o.fl.), arXiv:2508.15734; Microsoft (Oviedo o.fl.), arXiv:2509.20241, útgáfa 2; Epoch AI. Yfirfarið 20. október 2026.

Spá um raforkunotkun gagnavera í heiminum árið 2030

833–1.008 TWh

Bilið nær yfir fjórar sviðsmyndir IEA. Grunnspáin er um 945–950 TWh, um 3% af raforkunotkun heimsins, eða nærri tvöföldun frá 2025.

Sviðsmyndir, ekki ein örugg spá. Óvissan vex hratt eftir 2030.

Heimildir: International Energy Agency (IEA); International Energy Agency (IEA). Yfirfarið 20. október 2026.

Orka við myndgerð miðað við textagerð

60 sinnum

Í sömu rannsókn notaði myndgerð að meðaltali 2,9 kWh á hverjar 1.000 myndir en textagerð 0,047 kWh á hver 1.000 svör.

Mælt á litlum opnum líkönum og eldri vélbúnaði, ekki á spjallmennum dagsins. Hlutfallið gildir innan rannsóknarinnar; ekki má bera tölur hennar beint saman við mælingar Google.

Heimild: ACM FAccT 2024 (Luccioni, Jernite og Strubell). Yfirfarið 20. október 2026.

Hlutur endurnýjanlegrar orku í raforkuvinnslu á Íslandi árið 2025

99,98%

Hlutfall raforkuvinnslu úr vatnsafli, jarðvarma og vindi árið 2025. Reiknað út frá töflu Raforkueftirlitsins (eldsneyti var um 3,8 GWh af 18.805 GWh).

Á við um framleiðsluna. Upprunaábyrgðir hafa verið seldar úr landi, svo í bókhaldi annarra landa telst hluti orkunnar ekki endurnýjanlegur.

Heimild: Raforkueftirlitið, Umhverfis- og orkustofnun. Yfirfarið 20. október 2026.

Vatn til kælingar fyrir eina textafyrirspurn (Gemini)

0,26 mL

Miðgildi vatns sem gagnaver Google nota til kælingar fyrir eina Gemini-textafyrirspurn í maí 2025.

Telur aðeins vatn í gagnaverinu, ekki vatn sem fer í að framleiða rafmagnið. Því ekki sambærilegt við mat sem telur hvort tveggja.

Heimild: Google (Elsworth o.fl.), arXiv:2508.15734. Yfirfarið 20. október 2026.

Vatn fyrir eitt svar (GPT-3, kæling og raforkuframleiðsla)

7,1–47,5 mL

Áætlað vatn fyrir eitt meðallangt svar frá GPT-3, bæði kæling í gagnaveri og vatn við raforkuframleiðslu. Bilið fer eftir staðsetningu gagnavers.

Byggt á orkumati frá 2023 sem er margfalt hærra en nýjar mælingar, svo talan er líklega há fyrir líkön dagsins. Mest af vatninu fer í raforkuframleiðsluna, ekki kælinguna.

Heimild: Communications of the ACM (Li, Yang, Islam og Ren). Yfirfarið 20. október 2026.

Nákvæmni fólks við að greina gervigreindarandlit frá raunverulegum

48,2%

Meðalnákvæmni 315 þátttakenda við að greina andlit gerð með gervigreind (StyleGAN2) frá raunverulegum andlitum. Hending er 50%. Með þjálfun og endurgjöf fór nákvæmnin í 59%.

Prófuð var ein tækni frá 2020–2021 og andlitin voru sýnd án samhengis. Nýrri tækni getur verið enn erfiðari að greina.

Heimild: PNAS (Nightingale og Farid). Yfirfarið 20. október 2026.

Íslendingar sem völdu ranga mynd í myndaprófi Fjölmiðlanefndar

79,1%

Svarendum voru sýndar tvær andlitsmyndir, önnur raunveruleg og hin gerð með gervigreind. 79,1% völdu raunverulegu myndina sem gervigreindarmynd.

Netkönnun Maskínu í nóvember 2025. Prófið byggði á einu myndapari og segir ekki til um almenna getu fólks.

Heimild: Fjölmiðlanefnd og Netvís (Maskína). Yfirfarið 20. október 2026.

Lægri einkunnir á prófi án aðstoðar eftir óheftan aðgang

17%

Þegar aðgangurinn var tekinn af fengu nemendur sem höfðu haft óheftan aðgang 17% lægri einkunnir á prófi en þau sem aldrei höfðu haft aðgang. Hjá hópnum með kennsluútgáfuna var enginn marktækur munur.

Nemendurnir töldu sig ekki hafa lært minna.

Heimild: PNAS (Bastani o.fl.). Yfirfarið 20. október 2026.

Geymsla Gemini-spjalla sem fólk hefur lesið

3 ár

Spjöll sem mannlegir yfirlesarar Google hafa lesið eyðast ekki þó notandi eyði virkni sinni, heldur eru geymd í allt að 3 ár.

Staðan í október 2026. Skilmálar breytast oft.

Heimild: Google. Yfirfarið 20. október 2026.

Fleiri krabbamein greind með gervigreindarstuddri brjóstaskimun

29%

Í sænsku slembirannsókninni MASAI greindust 6,4 krabbamein á hverjar 1.000 skimaðar konur með gervigreindarstuddri skimun en 5,0 með hefðbundnum tvílestri (hlutfall 1,29).

Eitt land, eitt kerfi. Hluti aukningarinnar voru krabbamein á forstigi (in situ), og fleiri greiningar geta að hluta falið í sér ofgreiningu.

Heimild: Lancet Digital Health (Hernström o.fl.). Yfirfarið 20. október 2026.

Heimildir