Stoð 4

Hvar gervigreind er gagnleg

Gervigreind hefur skilað raunverulegum árangri í vísindum, heilbrigðisþjónustu, veðurspám og íslensku. Dómgreind felst líka í að sjá hvar hún hjálpar.

Síðast yfirfarið:

Vefur sem hvetur til dómgreindar væri ekki trúverðugur ef hann segði aðeins frá vandamálunum. Dómgreind felst ekki í að hafna tækninni heldur í að sjá hvar hún hjálpar.

Prótín

AlphaFold spáir fyrir um þrívíða byggingu prótína út frá amínósýruröð þeirra. Opinn gagnagrunnur með spám þess nær yfir meira en 214 milljónir prótínbygginga (Varadi o.fl. 2023), og höfundar þess fengu Nóbelsverðlaunin í efnafræði 2024 (Nóbelsverðlaunin 2024).

Brjóstaskimun

Í stórri sænskri rannsókn greindust 29% fleiri krabbamein þegar gervigreind studdi skimun, og röntgenlæknar lásu 44,2% færri myndir (Hernström o.fl. 2025). Krabbameinum sem greindust á milli skimana fjölgaði ekki (Gommers o.fl. 2026).

Veðurspár

Evrópska veðurspámiðstöðin hefur frá árinu 2025 keyrt gervigreindarlíkan samhliða hefðbundnu spálíkani sínu (ECMWF 2025).

Íslenska

Íslenska var fyrsta tungumálið utan ensku sem valið var í þróun GPT-4 (Stjórnarráðið, mars 2023), og ríkið hefur fjárfest í opinni íslenskri máltækni sem allir mega nota (Stjórnarráðið, apríl 2023).

Vinna

Í þjónustuveri jók gervigreindaraðstoð afköst um 15%, mest hjá óreyndu starfsfólki (Brynjolfsson o.fl. 2025). En í verkefni utan getu gervigreindarinnar voru þau sem notuðu hana 19% ólíklegri til að komast að réttri niðurstöðu (Dell'Acqua o.fl. 2026). Það sést ekki alltaf utan frá hvar mörkin liggja.

Spurningin

  • Er þetta verkefni sem gervigreind er sannanlega góð í?
  • Get ég metið hvort svarið er rétt?
  • Hvað gerist ef það er rangt?

Tölur á síðunni

Spáðar prótínbyggingar í gagnagrunni AlphaFold

214 milljónir prótínbygginga

Fjöldi spáðra prótínbygginga í AlphaFold Protein Structure Database (EMBL-EBI og Google DeepMind) í nóvember 2023. Við opnun 2021 voru þær um 300 þúsund.

Talan er frá 2023; núverandi fjöldi var ekki sannreyndur.

Heimild: Nucleic Acids Research (Varadi o.fl.). Yfirfarið 20. október 2026.

Fleiri krabbamein greind með gervigreindarstuddri brjóstaskimun

29%

Í sænsku slembirannsókninni MASAI greindust 6,4 krabbamein á hverjar 1.000 skimaðar konur með gervigreindarstuddri skimun en 5,0 með hefðbundnum tvílestri (hlutfall 1,29).

Eitt land, eitt kerfi. Hluti aukningarinnar voru krabbamein á forstigi (in situ), og fleiri greiningar geta að hluta falið í sér ofgreiningu.

Heimild: Lancet Digital Health (Hernström o.fl.). Yfirfarið 20. október 2026.

Færri skimunarlestrar röntgenlækna í MASAI

44,2%

Röntgenlæknar lásu 61.248 myndir í gervigreindarhópnum en 109.692 í samanburðarhópnum, án þess að fölskum jákvæðum niðurstöðum fjölgaði marktækt.

Heimild: Lancet Digital Health (Hernström o.fl.). Yfirfarið 20. október 2026.

Aukin afköst í þjónustuveri með gervigreindaraðstoð

15%

Leyst mál á klukkustund jukust um 15% að meðaltali hjá starfsfólki í þjónustuveri sem fékk gervigreindaraðstoð.

Eitt fyrirtæki og eitt verkefni. Reyndasta starfsfólkið sá lítinn hraðaávinning og örlítið minni gæði.

Heimild: The Quarterly Journal of Economics (Brynjolfsson, Li og Raymond). Yfirfarið 20. október 2026.

Minni líkur á réttri niðurstöðu utan getu gervigreindar

19%

Í verkefni sem var valið utan getu gervigreindarinnar voru ráðgjafar sem notuðu GPT-4 19% ólíklegri til að komast að réttri niðurstöðu en þeir sem notuðu hana ekki.

Tilraun frá 2023 með GPT-4 þess tíma.

Heimild: Organization Science (Dell'Acqua o.fl.). Yfirfarið 20. október 2026.

Heimildir